OKR (z angielskiego Objectives and Key Results, po polsku cele i kluczowe rezultaty) to metoda zarządzania, w której firma zapisuje ambitny cel i opisuje go kilkoma mierzalnymi rezultatami, a postęp sprawdza w ustalonym rytmie. W tym artykule proponujemy dla firmy B2B cykl kwartalny z 1-3 celami zarządu, który przekłada strategię na zmiany w sprzedaży i marketingu.
Czym są OKR: cele i kluczowe rezultaty
Metoda składa się z 2 elementów. Cel (objective) mówi, dokąd firma zmierza w danym okresie, i jest sformułowany językiem zrozumiałym dla każdego pracownika. Kluczowe rezultaty (key results) opisują, po czym zarząd pozna, że cel został osiągnięty, więc każdy z nich ma liczbę i wartość docelową oraz, o ile da się ją ustalić, punkt startowy. Gdy brakuje wcześniejszych pomiarów, zapisuje się to jawnie jako wyjątek. Według strony poświęconej OKR (whatmatters.com) do 1 celu przypisuje się 3-5 kluczowych rezultatów, co traktujemy jako wskazówkę, nie sztywną regułę.
Hipotetyczny przykład dla firmy usługowej B2B: cel „Pozyskać nowych klientów z branży spożywczej”, a rezultaty to „zwiększyć liczbę zapytań ofertowych z tej branży z 12 do 30 w kwartale (12 to wartość z poprzedniego kwartału)”, „zwiększyć liczbę umów z firmami spoza dotychczasowej bazy klientów z 1 do 4” i „skrócić medianę czasu odpowiedzi na zapytanie z 3 dni do 1 dnia”. Cel nadaje kierunek, a rezultaty pozwalają sprawdzić, czy firma się do niego zbliżyła.
Skąd pochodzi metoda OKR
Autorem metody jest Andy Grove, który stosował ją w Intelu, gdzie początkowo nazywała się iMBOs. John Doerr poznał ją w latach 70. XX wieku jako inżynier Intela i spopularyzował, opisując ją w książce „Measure What Matters”, wydanej przez Portfolio (Penguin Random House) 24 kwietnia 2018 roku. Informacje o pochodzeniu metody pochodzą z strony wydawcy książki oraz ze strony whatmatters.com, podpisanej przez Ryana Panchadsarama. Jest to materiał popularyzatorski, nie niezależne badanie historyczne.
Z jakich elementów składa się dobre OKR
- Cel ma 1 zdanie i opisuje zmianę. W tym artykule zapisujemy go jakościowo, na przykład „Zbudować przewidywalne źródło zapytań od dużych odbiorców”, a liczby umieszczamy w rezultatach; część firm zapisuje też cele liczbowo.
- Kluczowy rezultat opisuje mierzalny efekt. „Zorganizować 3 webinary” jest działaniem, a „zwiększyć liczbę zgłoszeń od firm z listy docelowej z 0 do 40” rezultatem, który to działanie ma przynieść. Działania planuje się osobno jako inicjatywy.
- Punkt startowy i wartość docelowa są zapisane liczbą, z datą pomiaru i źródłem danych, na przykład z CRM. Gdy nie ma wcześniejszych pomiarów, zapisujemy „brak wartości początkowej” z powodem i oceniamy rezultat względem progu.
- Właściciel to 1 osoba, która odpowiada za rezultat i prezentuje go na przeglądzie.
OKR a KPI i SMART
Te 3 pojęcia pojawiają się w rozmowach o celach, ale odpowiadają na różne pytania. Według strony poświęconej OKR KPI to miary kondycji firmy, a OKR mierzy zmianę, którą firma chce wywołać. KPI pilnuje stanu, który ma się utrzymać, na przykład wskaźnika utrzymania klientów, natomiast OKR wyznacza zmianę na dany kwartał, na przykład wejście do nowej branży. Pełne omówienie wskaźników znajdziesz we wpisie o KPI, czyli kluczowych wskaźnikach efektywności.

SMART to lista 5 cech dobrze sformułowanego celu: konkretny, mierzalny, osiągalny, istotny i określony w czasie. Opisujemy ją w artykule o metodzie SMART i 5 zasadach wyznaczania celów. Kluczowy rezultat w OKR warto sprawdzić tym samym filtrem, ponieważ rezultat bez liczby i terminu nie daje się ocenić. Różnica polega na tym, że w proponowanym tutaj wariancie OKR opisuje cały układ: ambitny cel, kilka rezultatów, rytm przeglądów i ocenę po kwartale, a SMART sprawdza jakość pojedynczego sformułowania.
| Cecha | OKR | KPI | SMART |
|---|---|---|---|
| Do czego służy | Wywołanie zmiany w wybranym okresie | Obserwacja stanu firmy lub procesu | Sprawdzenie jakości sformułowania celu |
| Typowy horyzont | Kwartał, czasem rok | Stały, raportowany co miesiąc lub co tydzień | Dowolny |
| Przykład w B2B | Zwiększyć liczbę zapytań z branży spożywczej z 12 do 30 | Współczynnik utrzymania klientów | Cel z liczbą, terminem i właścicielem |
| Poziom ambicji | Wysoki, część rezultatów może nie zostać w pełni osiągnięta | Ustalony na poziomie, który firma chce utrzymać | Realistyczny |
W praktyce OKR i KPI uzupełniają się. Wskaźniki KPI pokazują, gdzie firma ma problem, a w proponowanym tutaj wariancie OKR wybiera 1-3 problemy, które zarząd chce rozwiązać w najbliższych 3 miesiącach. Wybór tych problemów ułatwia analiza strategiczna przedsiębiorstwa, bo zestawia pozycję firmy, rynek i konkurencję w jednym obrazie.
Jak wdrożyć OKR w firmie 10-250 osób
Poniższy podział na 6 kroków przyjmujemy w tym artykule jako propozycję dla firm B2B o zatrudnieniu od 10 do 250 osób. Nie jest to standard wynikający z literatury, a wielkość firmy wpływa na liczbę poziomów OKR i długość przygotowań.
Krok 1: zacznij od strategii, nie od arkusza
OKR nie zastępuje strategii. Kwartalne cele mają sens, gdy zarząd wie, na których klientach i w jakich segmentach firma chce rosnąć. Jeśli tej decyzji nie ma, kwartalne cele mogą stać się listą pomysłów poszczególnych działów. Długoterminowe kierunki opisujemy we wpisie o celach strategicznych firmy; kwartalne OKR realizują ich część.
Krok 2: ustal 1-3 cele firmy na kwartał
W proponowanym wariancie dla firmy z 10-30 pracownikami wystarczy 1 poziom, czyli cele zarządu, do których odnoszą się działy sprzedaży i marketingu. W firmie ze 100-250 pracownikami dochodzą cele działów, a czasem zespołów. Więcej poziomów może oznaczać więcej spotkań uzgadniających, dlatego warto zacząć od 1 poziomu mniej, niż wydaje się potrzebne.
Krok 3: opisz każdy cel 3-5 rezultatami
Dla każdego rezultatu zapisz punkt startowy, wartość docelową, źródło danych i właściciela; jeśli nie ma wcześniejszych pomiarów, zapisz „brak wartości początkowej” z powodem i ustal próg oceny. Rezultaty powinny pochodzić z systemów, które firma już prowadzi, na przykład z CRM, analityki strony i księgowości. Jeśli pomiar opiera się na narzędziu, które zapisuje lub odczytuje informacje na urządzeniu użytkownika, trzeba pamiętać o art. 399 Prawa komunikacji elektronicznej: uprzedniej informacji i zgodzie, z wyjątkami dla zapisu lub odczytu koniecznego do transmisji albo do dostarczenia usługi żądanej przez użytkownika. Prościej jest oprzeć pierwszy kwartał na danych z CRM i księgowości, które firma już ma. Jeśli cel dotyczy sprzedaży, audyt sprzedaży B2B może pomóc sprawdzić kompletność danych potrzebnych do ustalenia punktu startowego.
Krok 4: ustal skalę oceny
Przed startem kwartału uzgodnij, co oznacza wynik. Strona poświęcona OKR opisuje metodę Google: każdy kluczowy rezultat dostaje na koniec cyklu ocenę w skali od 0,0 do 1,0, a ocena celu to średnia ocen jego rezultatów. Według poradnika o ocenianiu OKR cel zobowiązujący jest oceniany na zasadzie zaliczone lub niezaliczone i wymaga wyniku 1,0, czyli 100%. Cel aspiracyjny (ambitny, „księżycowy”) dopuszcza częściową realizację, a poradnik podaje jako przykład skalę Google: od 0,7 do 1,0 to kolor zielony, od 0,4 do 0,6 żółty, od 0,0 do 0,3 czerwony. Ponieważ przedziały w poradniku nie obejmują wartości pośrednich, w tym artykule zaokrąglamy ocenę do 1 miejsca po przecinku przed przypisaniem koloru. Poradnik zaznacza, że firma może przyjąć inną skalę, więc zasady zapisz we własnym regulaminie OKR.
W proponowanym tutaj wariancie surowy postęp rezultatu oddzielamy od oceny i liczymy go tylko wtedy, gdy wartość początkowa różni się od docelowej: (wynik minus wartość początkowa) podzielone przez (wartość docelowa minus wartość początkowa). Dla rezultatu „zapytania z 12 do 30” wynik 24 daje około 0,67, wynik 36 około 1,33 (cel przekroczony), a wynik 6 około minus 0,33 (pogorszenie); wyniki zaokrąglono do 2 miejsc po przecinku. Ocena to surowy postęp ograniczony do przedziału od 0,0 do 1,0, czyli około 0,67, 1,0 i 0,0, a surowy wynik zapisuje się obok, żeby przekroczenie celu i pogorszenie nie znikały z przeglądu. Mierniki typu „utrzymać co najmniej 20%” nie mają różnicy między wartością początkową a docelową, więc traktujemy je jako warunek ochronny poza średnią: spełniony albo niespełniony.
Krok 5: wprowadź rytm przeglądów
Co tydzień 15-minutowa aktualizacja: właściciel rezultatu podaje bieżącą wartość i ocenę pewności jego osiągnięcia. W połowie kwartału krótki przegląd zarządu, na którym można zmienić rezultat, jeśli dane pokazują, że był źle dobrany. Na koniec kwartału ocena i wnioski, które trafiają do planowania następnego. Takie rytmy to propozycja; firma o długim cyklu sprzedaży może potrzebować rzadszych spotkań.
Krok 6: oddziel OKR od ocen i premii
Jeśli osiągnięcie OKR przesądza o premii, może to skłaniać pracowników do stawiania celów, które na pewno osiągną. Warto rozważyć, czy OKR ma służyć do uczenia się i koncentracji uwagi, a system wynagrodzeń ustalać osobno. Decyzja o powiązaniu z wynagrodzeniami należy do zarządu i wymaga uwzględnienia zasad obowiązujących w firmie.
Przykłady OKR dla marketingu i sprzedaży B2B
Poniższe przykłady są hipotetyczne. Liczby ilustrują strukturę zapisu i nie wynikają z danych żadnej firmy. Własne wartości trzeba ustalić na podstawie punktu startowego z CRM.
Przykład 1: producent maszyn, cel marketingowy
Hipotetyczny przykład. Okres docelowy to 1 kwartał, a wartości początkowe pochodzą z poprzedniego kwartału.
Cel: zbudować stały strumień zapytań od zakładów produkcyjnych z branży spożywczej.
- Zwiększyć liczbę zapytań ofertowych z tej branży z 12 do 30 w kwartale.
- Zwiększyć liczbę firm z listy 150 zakładów docelowych, które po rozmowie handlowej poprosiły o ofertę lub potwierdziły potrzebę zakupu, z 3 do 12.
- Zwiększyć liczbę osób decyzyjnych ze zgodą na kontakt handlowy z 20 do 100 (stan na koniec kwartału).
Działania, takie jak 3 opisy wdrożeń czy kampania, planuje się osobno jako inicjatywy służące tym rezultatom. Ostatni rezultat wymaga zgody na wiadomości handlowe: art. 398 Prawa komunikacji elektronicznej dotyczy także firm i mediów społecznościowych, a przyjęcie zaproszenia lub udział w webinarze jej nie zastępuje.
Przykład 2: dział sprzedaży, cel sprzedażowy
Hipotetyczny przykład. Okres docelowy to 1 kwartał, a każdą wartość początkową liczymy według tej samej zasady dla poprzedniego kwartału.
Cel: skrócić drogę od zapytania do podpisanej umowy.
- Skrócić medianę czasu od zarejestrowania zapytania do podpisania umowy, liczoną dla umów podpisanych w kwartale, z 60 do 45 dni.
- Skrócić średni czas od pierwszej rozmowy do wysłania oferty, liczony dla ofert wysłanych w kwartale, z 14 do 7 dni.
Warunek ochronny poza średnią: odsetek ofert zakończonych umową ma wynosić co najmniej 20%. Grupę stanowią oferty wysłane w kwartale, a obserwacja trwa 60 dni od wysłania każdej z nich; wartość 20% liczono dla ofert z poprzedniego kwartału w identycznym oknie. Pełny wynik będzie znany 60 dni po zakończeniu kwartału, więc na przeglądzie kwartalnym pokazuje się wynik wstępny, a ostateczną ocenę wystawia się po upływie okna obserwacji.
Warunek pilnuje, żeby szybsza sprzedaż nie obniżyła skuteczności. Odsetek licz na tej samej grupie ofert: licznik musi pochodzić z mianownika, bo przepływ szans z poprzedniego okresu może zniekształcać wynik. Uzupełnianie przyczyn przegranych w CRM to dobra inicjatywa wspierająca ten cel, ale sama nie dowodzi skrócenia cyklu.
Przykład 3: wspólny cel marketingu i sprzedaży
Hipotetyczny przykład. Okres docelowy to 1 kwartał, a każdy miernik ma własną wartość początkową z poprzedniego kwartału.
Cel: pozyskać pierwszych klientów z nowego segmentu.
- Zwiększyć liczbę umów pilotażowych z firmami z segmentu z 0 do 2.
- Zwiększyć liczbę zapytań ofertowych z segmentu z 1 do 5.
- Uzyskać prośbę o ofertę w ciągu 14 dni od rozmowy w co najmniej 30% rozmów z decydentami z segmentu, przeprowadzonych w kwartale.
Trzeci rezultat nie ma wartości początkowej, bo w poprzednim kwartale nie odbyła się żadna rozmowa z tego segmentu, więc nie ma podstawy do obliczenia odsetka; oceniamy go wprost względem progu 30%: ocena to odsetek podzielony przez 30%, ograniczony do 1,0, więc wynik 15% daje ocenę 0,5. Wynik końcowy znamy 14 dni po zakończeniu kwartału, bo tyle trwa okno na prośbę o ofertę po ostatnich rozmowach; na przeglądzie kwartalnym pokazujemy wynik wstępny. Jeśli w kwartale nie odbędzie się żadna rozmowa, odsetka nie da się obliczyć, więc rezultat zapisujemy jako niemierzalny i omawiamy na przeglądzie, zamiast przyznawać mu ocenę 0,0. Rozmowy z decydentami i przygotowanie ofert to inicjatywy, które prowadzą do tych rezultatów. Wspólny cel obejmuje oba działy: marketing odpowiada za jakość kontaktów, a sprzedaż za ich obsługę, co może ograniczać spór o to, czyje są wyniki. Więcej o pomiarze lejka sprzedażowego znajdziesz w artykule o danych, które warto mierzyć w marketingu.
Jak to robimy w JAAQOB
JAAQOB to grupa strategiczno-technologiczna. Pracę zaczynamy od Audytu Strategicznego za 6 250 zł netto, w którym rozmawiamy z decydentami, marketingiem i handlowcami oraz analizujemy dane z CRM i kampanii, a następnie przygotowujemy Strategię Wzrostu z planem marketingowym na 12 miesięcy. Mamy za sobą ponad 250 wdrożonych strategii i ponad 300 audytów strategicznych. Jeśli chcesz sprawdzić, jak to wyglądałoby u Ciebie, umów bezpłatną konsultację ekspercką.
Błędy przy wdrażaniu OKR
Poniższa lista nie jest rankingiem, a kolejność nie wskazuje na częstość.
- Rezultat jako zadanie. Zapis „wysłać newsletter” opisuje czynność. Rezultat powinien mówić, co ma się zmienić po jej wykonaniu.
- Zbyt wiele celów. Duża liczba celów, na przykład 7, może rozpraszać uwagę zespołów. W proponowanym wariancie zacznij od 1-3 celów firmy.
- Brak punktu startowego. Rezultat „zwiększyć liczbę zapytań o 50%” nic nie mówi, jeśli nie wiadomo, ile ich jest dziś.
- Ocena bez zbadania przyczyn. Samo przyznanie oceny nie uczy firmy. Na przeglądzie warto zapisać, co zadziałało, co nie, i jaką decyzję to uzasadnia.
- OKR bez strategii. Kwartalny cel, który nie wynika z wyboru segmentów i oferty, może jedynie przenosić pracę z miejsca na miejsce.
- Zmiana zasad w trakcie kwartału. Obniżanie celu pod uzyskany wynik może odebrać ocenie wiarygodność. Udokumentowana zmiana, na przykład gdy dane pokazują, że rezultat był źle zmierzony, jest czym innym: zapisuje się ją z datą i uzasadnieniem przed oceną.
- Zbyt częste przeglądy bez decyzji. Spotkanie, na którym nikt niczego nie zmienia, można skrócić albo zastąpić krótką aktualizacją w CRM.
Najczęstsze pytania o OKR
Co oznacza skrót OKR?
OKR to skrót od angielskich słów Objectives and Key Results, czyli cele i kluczowe rezultaty. W polskiej wersji spotyka się też zapis „OKR-y”. Metoda łączy ambitny cel z kilkoma mierzalnymi rezultatami, które sprawdza się w ustalonym rytmie, zwykle co kwartał.
Czym OKR różni się od KPI?
KPI mierzy kondycję firmy lub procesu i jest raportowany stale, a OKR opisuje zmianę, którą firma chce osiągnąć w danym okresie. Firma może stosować obie metody jednocześnie.
Ile kluczowych rezultatów powinien mieć 1 cel?
Według strony poświęconej OKR na 1 cel przypada 3-5 kluczowych rezultatów. Liczba zależy od złożoności celu i od tego, ile wskaźników zespół jest w stanie śledzić co tydzień.
Czy OKR sprawdzi się w małej firmie B2B?
Tak, jeśli ograniczysz metodę do 1 poziomu celów i prostego rytmu przeglądów. W proponowanym wariancie dla firmy z 10-30 pracownikami wystarczą 1-3 cele zarządu na kwartał, 3-5 rezultatów dla każdego z nich i krótka cotygodniowa aktualizacja. Dodatkowe poziomy warto wprowadzać dopiero wtedy, gdy zespoły nie widzą związku swojej pracy z celami firmy.
Jak często ustalać OKR?
W tym artykule proponujemy cykl kwartalny, a część firm ustala dodatkowo cele roczne. Kwartał może być na tyle krótki, że wyniki można ocenić, i na tyle długi, że zespół może zrealizować zmianę. W branżach o długim cyklu sprzedaży warto sprawdzić, czy rezultaty kwartalne dotyczą etapów pośrednich, takich jak prośby o ofertę i zapytania ofertowe, a nie samych umów.