Kara 35 milionów euro, którą straszą nagłówki o AI Act, dotyczy w praktyce prawie żadnej firmy B2B: zarezerwowano ją dla praktyk zakazanych, czyli w wielu przypadkach działań bliskich przestępstwu. Realny obowiązek, który obowiązuje już dziś, jest znacznie mniej spektakularny i dużo bardziej codzienny: oznaczanie deepfake’ów w firmowych materiałach oraz przeszkolenie zespołu. Osobna sprawa to rekrutacja, bo tam AI wchodzi w kategorię wysokiego ryzyka, nawet jeśli decyzję formalnie podejmuje człowiek.
Gościem Przemysława Jończyka jest Paweł Nejman – specjalista od sztucznej inteligencji, wspólnik w JAAQOB HOLDING®.
Z tego artykułu dowiesz się:
- Kogo faktycznie dotyczą kary z AI Act i w jakiej wysokości
- Jak wygląda podział zastosowań AI na poziomy ryzyka w języku przedsiębiorcy
- Kiedy grafika lub wideo wymagają oznaczenia jako treść wygenerowana przez AI
- Dlaczego selekcja CV przez AI jest systemem wysokiego ryzyka
- Jakie trzy działania firma może wdrożyć od razu, bez budżetu na prawników
Kara 35 mln euro: kogo naprawdę dotyczy AI Act
Pułap 35 milionów euro lub 7% światowego obrotu dotyczy wyłącznie stosowania praktyk zakazanych, takich jak scoring społeczny czy manipulacja wykorzystująca słabości użytkowników. Za pozostałe naruszenia rozporządzenie przewiduje niższe widełki: 15 milionów euro lub 3% obrotu za niespełnienie innych obowiązków, w tym dotyczących systemów wysokiego ryzyka i przejrzystości, oraz 7,5 miliona euro lub 1% obrotu za przekazanie organom nieprawidłowych lub wprowadzających w błąd informacji (art. 99 AI Act).
Paweł Nejman rozbraja ten lęk w pierwszej minucie rozmowy:
„„Clickbaitowe tytuły się najlepiej klikają, a wielkie liczby najładniej wyglądają. Krótko, nie. Ta kara nie dotyczy wszystkich, a wręcz prawie nikogo.””
Warto pamiętać, że to maksymalne wymiary kar, działające podobnie jak taryfikator mandatów. Analogia do RODO jest tu pouczająca: maksymalne kary sięgają tam 20 mln euro lub 4% globalnego obrotu, a realne decyzje UODO są zwykle znacznie niższe. W 2023 roku prezes UODO wydał 30 decyzji nakładających kary na łączną kwotę około 1,2 mln zł (Soczko & Partnerzy), co daje średnio około 40 tys. zł na decyzję.
Osobna kwestia to sposób liczenia progu przy systemach wysokiego ryzyka. W nagraniu pada stwierdzenie, że urząd stosuje niższą z dwóch wartości, jednak zasada ta dotyczy wyłącznie MŚP, w tym startupów. W przypadku pozostałych przedsiębiorstw AI Act przewiduje karę do 15 mln euro lub 3% całkowitego rocznego światowego obrotu, w zależności od tego, która kwota jest wyższa (art. 99 ust. 4 i 6 AI Act).
Poziomy ryzyka w AI Act: cztery kategorie w języku przedsiębiorcy
AI Act klasyfikuje zastosowania sztucznej inteligencji w tak zwaną piramidę ryzyka: ryzyko minimalne, ograniczone (obowiązki przejrzystości), wysokie oraz praktyki zakazane. Kategoria decyduje o tym, ile obowiązków spada na firmę, a nie o tym, czy narzędzie wolno używać.
Ryzyko minimalne to codzienność większości firm B2B. Napisanie maila w ChatGPT, przygotowanie szkicu oferty, uporządkowanie notatek. Żadnych dodatkowych wymogów. „Teksty można generować” – to najkrótsze podsumowanie tej kategorii z całego odcinka. Odpowiedzialność za treść oferty pozostaje po stronie firmy, ale wynika ona z ogólnych zasad, nie z AI Act.
Ryzyko ograniczone uruchamia obowiązki przejrzystości. Tu trafia generowanie grafik, dźwięku i wideo, które mogą być pomylone z rzeczywistością. Ta część rozporządzenia już obowiązuje.
Wysokie ryzyko to systemy wpływające bezpośrednio na sytuację człowieka: decyzje kredytowe, zatrudnienie, zdrowie, utrata pracy. Praktyki zakazane to czwarty poziom, opisany w dalszej części artykułu.
Co już obowiązuje: oznaczanie treści wygenerowanych przez AI
Firma ma obowiązek oznaczyć materiał wygenerowany przez AI, jeżeli jest on deepfake’iem, czyli może w istotny sposób sprawiać wrażenie rzeczywistości. Dotyczy to grafiki, audio i wideo publikowanych w kanałach firmowych.
Wbrew częstym interpretacjom AI Act od początku rozróżniał dwa obowiązki: dostawcy systemów generatywnych muszą oznaczać wytwarzane treści w formie czytelnej maszynowo (np. znak wodny, metadane), a podmioty stosujące AI muszą w widoczny sposób ujawniać deepfake’i. Cyfrowy omnibus, czyli rozporządzenie (UE) 2026/1744 opublikowane w Dzienniku Urzędowym UE 24 lipca 2026 r., nie zmienił tego podziału. Dał jedynie dostawcom systemów obecnych na rynku przed 2 sierpnia 2026 r. czas do 2 grudnia 2026 r. na wdrożenie oznaczeń maszynowych, a obowiązki dotyczące systemów wysokiego ryzyka przesunął na 2 grudnia 2027 r. (Goodwin).
Dwie rzeczy w praktyce zaskakują właścicieli firm najbardziej. Pierwsza: obowiązek oznaczania deepfake’ów nie obejmuje osób, które korzystają z AI wyłącznie w ramach osobistej działalności pozazawodowej. Wynika to z definicji podmiotu stosującego w art. 3 pkt 4 AI Act, do której odwołuje się art. 50 ust. 4, oraz z wyłączenia w art. 2 ust. 10 (AI Act). Obowiązek dotyczy więc nie tylko firm, ale też organów publicznych, organizacji pozarządowych i osób fizycznych działających zawodowo, np. freelancerów czy twórców internetowych. Druga: obowiązek uruchamia samo narzędzie. Identyczna przeróbka wykonana w Photoshopie oznaczenia nie wymaga, ta sama zmiana zrobiona modelem generatywnym już tak.
Liczy się też moment oznaczenia. Informacja musi być widoczna przy pierwszym kontakcie z materiałem, więc w wideo i audio na samym początku. Autorzy reklam dźwiękowych szybko zauważą, że to psuje efekt kreacji. Przepis nie przewiduje jednak wyjątku dla wygody marketingu.
Kiedy grafika jest deepfake’iem, a kiedy nie
Granicę wyznacza pytanie, czy odbiorca może uznać obraz za zapis rzeczywistości. Jeśli tak, mamy deepfake i obowiązek oznaczenia. Jeśli materiał jest jawnie abstrakcyjny lub fantastyczny, obowiązek nie powstaje.
Przykłady z rozmowy układają się w praktyczną listę:
- Zdjęcie z wakacji w Ciechocinku z podmienionym tłem na Malediwy: deepfake.
- Zdjęcie ze stoiska targowego z dogenerowaną panoramą Szanghaju: deepfake.
- Usunięcie jednego z trzech kontrahentów ze zdjęcia: deepfake, bo zmienia sens obrazu.
- Wyczyszczenie przypadkowego tłumu z tła, bez wpływu na odbiór: poza kategorią.
- Smok nad wieżowcem, abstrakcyjne tło na cover photo, infografika, ikony: poza kategorią.
Problem zaczyna się w środku tej skali. Rozporządzenie jest nowe, praktyki interpretacyjnej praktycznie nie ma, a to, co dla jednego odbiorcy jest oczywistą fantastyką, dla innego bywa wiarygodne. Gość nazywa to wprost szarą strefą: wchodząc w nią, firma naraża się nie tyle na pewną karę, ile na konieczność tłumaczenia się przed urzędem albo przed sądem. Koszt takiego tłumaczenia bywa wyższy niż wartość kreatywnego pomysłu.
AI w rekrutacji: tu zaczyna się wysokie ryzyko
Selekcja CV z użyciem AI to system wysokiego ryzyka według aktualnej wykładni AI Act, nawet jeśli finalną decyzję podejmuje rekruter. Powodem jest to, że model współdecyduje o dostępie człowieka do pracy.
Problem. Firma dostaje 100 aplikacji na jedno stanowisko i potrzebuje wstępnej selekcji. Naturalnym odruchem jest wrzucenie zestawu CV do modelu z prośbą o wskazanie najlepszych kandydatów.
Odkrycie. Argument „mamy przecież human in the loop” nie działa tak, jak się wydaje.
„Dostajemy 100 CV, sortujemy je sobie i czytamy najlepsze. No ale te 90 pozostałych zostaje odrzucone przez AI i w przypadku tych 90 już jest to system wysokiego ryzyka.”
Ten sam mechanizm ujawnił się w rozmowie o procesie rekrutacyjnym prowadzonym przez Przemysława Jończyka. Człowiek przegląda wszystkie dokumenty, ale model wcześniej przypisał kandydatom scoring i ustawił kolejność. Z perspektywy rozporządzenia scoring już się odbył.
Decyzja. Są dwie drogi. Pierwsza: oprzeć scoring na logice programistycznej bez AI, czyli przypisywać punkty za wykształcenie, poziom angielskiego czy doświadczenie według sztywnych reguł. Taki system nie podlega AI Act, bo o liczbie nie decyduje model. Druga: zostawić AI i spełnić wymogi dla systemów wysokiego ryzyka.
Rekomendacje dla firm, które wybierają drugą drogę:
- Zapewnić realny nadzór człowieka nad decyzją, nie tylko formalną akceptację listy.
- Monitorować dane wejściowe i jakość odpowiedzi systemu.
- Poinformować kandydatów, że w procesie wykorzystywana jest AI.
- Udokumentować cały proces, żeby dało się go odtworzyć przy kontroli.
Efekt. Obowiązki dla systemów wysokiego ryzyka miały zacząć obowiązywać 2 sierpnia 2026 r., jednak cyfrowy omnibus je odroczył. Dla systemów wymienionych w załączniku III AI Act, w tym stosowanych w rekrutacji, nowy termin to 2 grudnia 2027 r., a dla systemów wbudowanych w produkty objęte przepisami sektorowymi z załącznika I – 2 sierpnia 2028 r. (Goodwin, AI Act Blog). Niezależnie od tego firma ma około półtora roku na przebudowę procesu, a nie tydzień. Dlatego przed wyborem narzędzi opłaca się ustalić, od czego zacząć wdrożenie AI w firmie: od spisu zastosowań, które już działają, i przypisania ich do kategorii ryzyka.
Praktyki zakazane: czego AI Act nie pozwala robić w ogóle
Praktyki zakazane to zastosowania AI wyłączone z obrotu niezależnie od zabezpieczeń: scoring społeczny, manipulacja zachowaniem, oszustwa z wykorzystaniem cudzego wizerunku oraz rozpoznawanie emocji pracowników na podstawie danych biometrycznych.
Ostatni przykład jest ciekawy właśnie przez kontrast. Ocena CV przez AI jest dopuszczalna po spełnieniu warunków, natomiast analiza emocji zatrudnionej osoby z danych biometrycznych jest zakazana wprost. Większość firm B2B nie zbliża się do tej granicy i to jest właśnie powód, dla którego kwota 35 milionów euro pozostaje w ich przypadku liczbą teoretyczną.
W tle rozmowy pojawia się zastrzeżenie gościa, że ustawodawca nie nałożył porównywalnie twardych obowiązków na platformy społecznościowe, które zasłaniają się rolą pośrednika. Scamowe reklamy z podmienionym wizerunkiem znanych osób były nielegalne także przed AI Act, a wciąż są publikowane masowo. To opinia, nie stan prawny, ale dobrze pokazuje asymetrię: obowiązki spadają na firmę publikującą materiał, nie na kanał dystrybucji.
Trzy rzeczy, które firma może wdrożyć w tym miesiącu
Zgodność z AI Act na dzisiejszym etapie sprowadza się do trzech działań, z których żadne nie wymaga dużego budżetu.
- Szkolenie wewnętrzne z AI. Rozporządzenie nakłada obowiązek wspierania pracowników w rozwoju kompetencji związanych ze sztuczną inteligencją. Po złagodzeniu przepisów nie trzeba angażować uczelni ani zewnętrznego certyfikatora. Wystarczy szkolenie prowadzone wewnętrznie, obejmujące zasady użycia narzędzi i to, jakich danych nie wolno do nich wrzucać. Lista obecności daje formalny ślad. Szkolenie ma też wymiar finansowy, bo licencje na narzędzia AI, z których zespół nie potrafi korzystać, są czystym kosztem. Ile może to wynosić w Twojej firmie, pokaże kalkulator marnowania AI.
- Polityka AI, wewnętrzna i na stronie. Formalnie nie jest obowiązkiem, ma jednak dwie wartości praktyczne. Po pierwsze, bywa wymagana przez większych kontrahentów w łańcuchu dostaw i w przetargach. Po drugie, może pomóc przy ustalaniu wysokości ewentualnej kary. AI Act nie wymienia polityki AI wprost, ale art. 99 ust. 7 nakazuje organom brać pod uwagę m.in. stopień odpowiedzialności firmy z uwzględnieniem wdrożonych środków technicznych i organizacyjnych, jej współpracę z organem oraz działania podjęte w celu ograniczenia szkody (art. 99 ust. 7 AI Act). Dobrze przygotowana i faktycznie stosowana polityka może być dowodem takich środków, choć sama w sobie nie gwarantuje łagodniejszej kary.
- Zasady oznaczania treści. Kto w firmie decyduje, czy grafika jest deepfake’iem. Gdzie w poście trafia oznaczenie. Kto pilnuje wideo i audio, gdzie informacja musi pojawić się na początku. To kwestia procesu, nie prawa.
Kontekst wdrożenia jest prosty, bo korzystanie przez pracowników z narzędzi AI bez zgody firmy, czyli shadow AI, stało się powszechne. W badaniu UpGuard, obejmującym 1000 pracowników i 500 osób odpowiedzialnych za bezpieczeństwo z różnych krajów, 81% pracowników przyznało się do używania niezatwierdzonych narzędzi AI, a 45% znajduje sposoby na obejście zablokowanych aplikacji (UpGuard). Zakaz bez szkolenia i zasad nie ogranicza więc ryzyka, tylko przenosi je w obszar, którego zarząd nie widzi, a jeśli pracownik opublikuje na firmowym Facebooku nieoznaczony deepfake, odpowiada za to firma. Jeśli chcesz sprawdzić, czy Twoja organizacja wciąż jest na etapie shadow AI, czy ma już za sobą pierwsze uporządkowane wdrożenia, wykonaj bezpłatny audyt dojrzałości AI, który w kilka minut pokazuje, na którym z siedmiu poziomów stoi firma.
Gdy nie ma pewności: interpretacja urzędu i realia kalendarza
Firma, która nie potrafi zakwalifikować swojego zastosowania AI, może wystąpić o opinię indywidualną do Komisji Rozwoju i Bezpieczeństwa Sztucznej Inteligencji (KRiBSI), czyli polskiego organu nadzoru rynku AI powołanego ustawą z dnia 3 lipca 2026 r. o systemach sztucznej inteligencji. Wnioski będzie można składać od 28 października 2026 r. Opłata wynosi 150 złotych, a Komisja ma 30 dni na odpowiedź, w sprawach szczególnie skomplikowanych 60 dni (Digital HR, Sobota Jachira). Jeśli KRiBSI nie wyda opinii w terminie, uznaje się ją za wydaną zgodnie ze stanowiskiem wnioskodawcy.
Trzeba jednak zderzyć to z operacyjną rzeczywistością. Jeśli rekrutacja ma się zamknąć w miesiąc, odpowiedź urzędu po 30 dniach przychodzi po wszystkim. Do tego dochodzi kalendarz samego organu: prezes ma być powołany w październiku, pierwsze robocze posiedzenie zaplanowano na listopad, a realnej pracy gość spodziewa się w styczniu lub lutym. W praktyce interpretacja jest narzędziem do decyzji strategicznych, nie do bieżących.
Jest jeszcze jeden temat, który dotknie firmy bardziej reputacyjnie niż prawnie. 14 sierpnia 2026 r. Anthropic opisał mechanizm znakowania tekstów generowanych przez modele Claude, wprowadzony w celu spełnienia wymogów art. 50 AI Act (Anthropic). Obejmuje on modele wydane od 2 sierpnia 2026 r. i opiera się na metodzie SynthID-Text opracowanej przez Google DeepMind (TechCrunch). Znak jest wpleciony w sam dobór słów, dlatego przenosi się razem z tekstem przy kopiowaniu i wklejaniu, a może też przetrwać część edycji (Centrum pomocy Claude). Pytanie otwarte brzmi: co z tekstem, którego cały wsad merytoryczny jest ludzki, a model poprawił jedynie gramatykę i strukturę? Przemysław Jończyk w ten sposób przygotowuje posty z nagranych głosówek i jego wątpliwość jest uzasadniona. Prawo nie wymaga oznaczania takich tekstów, ale klient, który zobaczy etykietę „wygenerowane przez AI” pod raportem eksperckim, może stracić zaufanie, zanim zada jakiekolwiek pytanie. Dobrze pokazuje to przypadek Deloitte Australia: raport o systemie kar w australijskiej pomocy społecznej, opublikowany w lipcu 2025 r., zawierał odwołania do nieistniejących prac naukowych i zmyślony cytat z wyroku sądu federalnego. Firma zwróciła część z 440 tys. dolarów australijskich wynagrodzenia, a w poprawionej wersji raportu przyznała, że korzystała z generatywnej AI (AP, Fortune). Koszt wizerunkowy dla jednej z największych firm doradczych na świecie był nieporównanie wyższy niż sam zwrot pieniędzy.
Kluczowe wnioski
- Kara 35 milionów euro lub 7% światowego obrotu dotyczy wyłącznie praktyk zakazanych, więc dla typowej firmy B2B jest liczbą teoretyczną. Realne widełki to 15 milionów euro lub 3% obrotu za naruszenie innych obowiązków, w tym dotyczących systemów wysokiego ryzyka i przejrzystości, oraz 7,5 miliona euro lub 1% obrotu za przekazanie organom nieprawidłowych lub wprowadzających w błąd informacji (art. 99 AI Act).
- Obowiązki przejrzystości już obowiązują: firmowe grafiki, audio i wideo, które mogą być pomylone z rzeczywistością, wymagają oznaczenia widocznego przy pierwszym kontakcie.
- Obowiązek oznaczania uruchamia użycie AI, a nie sama ingerencja w obraz, więc identyczna przeróbka w edytorze graficznym pozostaje poza zakresem rozporządzenia.
- Selekcja CV przez AI kwalifikuje proces jako system wysokiego ryzyka także wtedy, gdy człowiek czyta wyłącznie najlepsze aplikacje, bo odrzucone kandydatury odpadły na etapie modelu.
- Scoring zbudowany na sztywnych regułach programistycznych, bez modelu generatywnego, nie podlega AI Act i jest najszybszą drogą wyjścia z kategorii wysokiego ryzyka.
- Szkolenie wewnętrzne z listą obecności oraz polityka AI to dwa najtańsze działania zgodnościowe, a w łańcuchu dostaw i przetargach zaczynają być warunkiem współpracy.
- Interpretacja organu nadzorczego kosztuje około 150 złotych i zajmuje około 30 dni, więc nadaje się do decyzji strategicznych, nie do rozstrzygania bieżących rekrutacji.
Zastanawiasz się, czy Twoje obecne wykorzystanie AI w rekrutacji, marketingu i obsłudze klienta mieści się w kategorii ograniczonego czy wysokiego ryzyka? Umów się na bezpłatną konsultację ekspercką i przejdźmy przez Twoje procesy krok po kroku.
Chcesz zobaczyć, jak ten temat wygląda w pełnej rozmowie? Obejrzyj cały odcinek CEO Hub na YouTube.