Analiza rynku B2B to uporządkowana ocena wielkości i struktury popytu na ofertę firmy na wybranym rynku, klientów, którzy mogą ją kupić, oraz konkurentów, z którymi firma o nich rywalizuje. Kończy się decyzją zarządu: w który segment wejść, jaką ofertę rozwijać i jaki cel sprzedażowy jest realny. Liczby bierze się z rejestrów publicznych, statystyk i rozmów z klientami, oraz z raportów branżowych, o ile opisują dokładnie badany segment.
Po co firmie B2B analiza rynku
Analiza rynku odpowiada na pytanie, czy cel wzrostu ma pokrycie w liczbie klientów, których firma może pozyskać. Zarząd, który planuje 30% wzrostu przychodów, powinien wiedzieć, ilu nowych klientów to oznacza i czy w wybranym segmencie jest ich tyle, że sprzedaż nie zatrzyma się na pierwszych kontraktach. Bez takiej analizy plan sprzedaży może opierać się na przeczuciu, a nie na policzonej liczbie klientów.
W praktyce badanie rynku i konkurencji wspiera 4 rodzaje decyzji: wejście na nowy rynek lub do nowego segmentu, zmianę oferty, ustalenie cen oraz wyznaczenie celów sprzedaży na kolejne lata. Analizę warto wykonać przed budżetowaniem marketingu, bo jej wynik określa, na ilu firmach i w jakim tempie można realnie zarabiać. Wnioski z analizy są punktem wyjścia do strategii rozwoju firmy, w której zarząd ustala kierunek, cele i zasoby na kolejne lata.
Analiza rynku różni się od analizy strategicznej. Pierwsza opisuje zewnętrzne warunki: wielkość popytu, klientów i rywali. Druga obejmuje także wnętrze firmy i łączy oba obrazy w wybór kierunku; opisujemy ją we wpisie o analizie strategicznej przedsiębiorstwa.
Wielkość i dynamika rynku: TAM, SAM i SOM liczone od dołu
Wielkość rynku opisuje się w 3 warstwach. TAM (Total Addressable Market) to całkowity popyt na ofertę w wybranym zasięgu, na przykład w Polsce. SAM (Serviceable Available Market) to część TAM, którą firma może obsłużyć ze względu na ofertę, branże, wielkość klientów i region. SOM (Serviceable Obtainable Market) to część SAM, którą firma może realnie zdobyć w danym czasie, biorąc pod uwagę moce sprzedażowe i konkurencję.

Metoda od dołu i metoda od góry
Metoda od góry bierze wartość całej branży z raportu i mnoży ją przez założony udział. Jej słabością jest to, że raport rzadko opisuje dokładnie ten segment, który obsługuje firma, więc błąd wejściowy przenosi się na cały wynik. Metoda od dołu zaczyna od liczby firm, które mogą kupić ofertę, i mnoży ją przez średnią roczną wartość zakupu jednego klienta. Liczbę firm można sprawdzić w rejestrach, a wartość zakupu wyprowadzić z własnych faktur i ofert. Dlatego w B2B, gdzie klientów jest policzalna liczba, metoda od dołu może dać wiarygodniejsze wyniki i łatwiej ją obronić przed zarządem.
Przykład na danych założonych
Poniższy przykład jest hipotetyczny: wszystkie liczby są założeniami autora i nie opisują żadnej rzeczywistej firmy ani rynku. Zakładamy firmę usługową, która sprzedaje roczny abonament serwisowy producentom z branży przetwórstwa metali, zatrudniającym od 50 do 249 osób.
| Krok | Założenie lub działanie | Wynik |
|---|---|---|
| Liczba firm w segmencie | Założono 1 800 firm w kraju (w praktyce liczbę ustala się ze zestawień rejestrów i statystyk według kodu PKD i klasy wielkości) | 1 800 firm |
| Średnia roczna wartość klienta | Założono 90 000 zł (z własnych faktur) | 90 000 zł |
| TAM | 1 800 × 90 000 zł | 162 000 000 zł |
| Firmy spełniające kryteria oferty | Założono 60% (np. własny park maszyn i dział utrzymania ruchu) | 1 080 firm |
| SAM | 1 080 × 90 000 zł | 97 200 000 zł |
| Roczna sprzedaż osiągnięta po 3 latach | Założono, że firma obsługuje 3% firm z SAM | 32,4 klienta (wartość modelowa) |
| SOM | 32,4 × 90 000 zł | około 2 916 000 zł rocznie |
W modelu 3% z 1 080 firm to 32,4 klienta, więc SOM wynosi 2 916 000 zł rocznie, czyli 3% SAM; dla 32 pełnych klientów wyniósłby 2 880 000 zł. Założony udział nie dowodzi jeszcze, że da się go zdobyć: sprawdza się go względem liczby handlowców, konwersji z zapytania na umowę i zdolności obsługi nowych klientów. Taki rachunek pokazuje zarządowi, czy plan sprzedaży mieści się w rynku: jeśli cel przychodowy wymaga 150 klientów, a SAM liczy 1 080 firm, firma musiałaby zdobyć około 14% segmentu, a zarząd powinien wtedy sprawdzić, czy taki cel jest realny przy obecnych mocach sprzedaży.
Dynamika rynku
Dynamikę rynku ocenia się przez zmianę liczby firm w segmencie, zmianę ich przychodów oraz zmianę wartości zakupu 1 klienta w kolejnych latach. Dla przykładu załóżmy, że SAM rośnie o 4% rocznie. Po 3 latach wyniesie wtedy około 109 300 000 zł (97,2 mln zł × 1,04 do potęgi 3). To założenie, a nie prognoza: w prawdziwej analizie tempo wzrostu wyprowadza się z danych statystycznych z kilku lat, a 3 scenariusze (ostrożny, bazowy, optymistyczny) pokazują zarządowi rozrzut wyników.
Segmenty i klienci
Po oszacowaniu wielkości rynku trzeba ustalić, którzy klienci tworzą najlepszy segment. Segment opisuje się kryteriami, które dają się sprawdzić w rejestrach: branżą (kod PKD), wielkością zatrudnienia, regionem i formą prawną. Kryteria zachowań, na przykład sposób podejmowania decyzji zakupowych, ustala się w rozmowach z klientami. Sposób budowy segmentów i wybór kryteriów opisujemy we wpisie o segmentacji rynku B2B, więc tutaj podajemy tylko ich rolę w analizie rynku.
Dla każdego segmentu warto zebrać 4 informacje: liczbę firm, średnią wartość zakupu, długość procesu decyzyjnego oraz osoby, które w nim uczestniczą. 2 pierwsze wchodzą do rachunku TAM, SAM i SOM, a 2 ostatnie decydują o tym, ile pracy handlowej kosztuje 1 klient. Segment liczny, ale z procesem zakupowym trwającym kilkanaście miesięcy, może być mniej atrakcyjny niż mniejszy segment z szybką decyzją.
Rozmowy z klientami uzupełniają dane rejestrowe. Wywiady z 8-12 firmami z segmentu, w tym z osobami spoza działu zakupów, pokazują, dlaczego klienci wybierają dostawcę, czego im brakuje i z czym porównują ofertę. Liczba wywiadów jest propozycją roboczą; ważniejsze jest, aby rozmówcy reprezentowali różne role w firmie klienta.
Konkurencja i substytuty
Analiza konkurencji zaczyna się od mapy rywali w 3 grupach: konkurenci bezpośredni, którzy sprzedają podobną ofertę tym samym klientom, konkurenci pośredni, którzy rozwiązują ten sam problem innym sposobem, oraz substytuty, czyli rozwiązania zastępujące całą kategorię, na przykład wewnętrzny zespół klienta w miejsce zewnętrznej usługi. Przykładem alternatywy zakupowej może być decyzja klienta, aby odłożyć zakup i zostawić problem bez zmian; warto uwzględnić to ryzyko w analizie.
Dla każdego konkurenta bezpośredniego zbiera się te same cechy, aby dało się je porównać: grupa docelowa, zakres oferty, sposób ustalania cen, kanały pozyskiwania klientów, przekaz marketingowy i widoczne referencje. Informacje pochodzą z publicznych źródeł: strony internetowej, ofert, wpisów w mediach społecznościowych, ogłoszeń o pracę i sprawozdań finansowych, jeśli konkurent jest spółką. Narzędzie do oceny struktury branży to model 5 sił Portera, który omawiamy we wpisie o 5 siłach Portera i modelu PESTEL. Porównanie komunikacji rywali opisuje wpis o analizie komunikacji marketingowej konkurencji.
Wynikiem analizy konkurencji nie jest tabela z cenami, tylko odpowiedź na pytanie, w czym oferta firmy różni się od pozostałych w sposób, który klient potrafi zauważyć i opisać. Jeśli różnicy nie widać w rozmowach z klientami, trzeba ją najpierw zbudować w ofercie, a dopiero potem opisywać w komunikacji.
Źródła danych w Polsce
Dane do analizy rynku dzielą się na pierwotne, które firma zbiera sama (wywiady i ankiety wśród klientów, własne oferty i faktury), oraz wtórne, czyli gotowe rejestry, statystyki i raporty. Analizę B2B warto zacząć od wtórnych, bo tanio pokazują skalę rynku, a pierwotne uzupełniają ją o motywy zakupu. Dane wtórne można zebrać z publicznych rejestrów i statystyk. Poniższe opisy streszczają strony tych instytucji; zakres danych, warunki dostępu i ewentualne opłaty potwierdź przed pobraniem większych zbiorów.
GUS: Bank Danych Lokalnych
Bank Danych Lokalnych (BDL), prowadzony przez Główny Urząd Statystyczny, według opisu na stronie GUS zawiera statystyki dotyczące gospodarki, społeczeństwa i środowiska od 1995 roku, na poziomie kraju, województw, powiatów i gmin. Dane są udostępniane na licencji Creative Commons BY 4.0, a strona odsyła do publicznego API. BDL przydaje się do oceny dynamiki rynku w regionie, na przykład liczby podmiotów gospodarczych w województwie. Zawsze sprawdź klasyfikację, rok danych i jednostkę miary wybranego wskaźnika.
GUS: baza REGON
Wyszukiwarka REGON, według opisu na stronie GUS, pozwala wyszukać podmiot po numerze REGON, NIP lub KRS albo według adresu (województwo, powiat, gmina, miejscowość, ulica). Raport o podmiocie zawiera między innymi formę prawną, adres, kluczowe daty (rejestracji, zawieszenia, zakończenia działalności) oraz rodzaje działalności według PKD. Wyszukiwarka służy do sprawdzania pojedynczych firm. Według dokumentacji GUS publiczne API REGON (BIR) jest bezpłatne, wymaga klucza uzyskanego na zgłoszenie e-mailem, ma limity wywołań zależne od godziny, a rejestr przeszukuje się w nim według identyfikatora REGON, NIP lub KRS. Nie wyszuka więc listy firm według PKD i wielkości; do takiej selekcji potrzebne są zestawienia statystyczne albo inne źródła.
KRS i eKRS
Krajowy Rejestr Sądowy prowadzą sądy rejonowe, a Ministerstwo Sprawiedliwości utrzymuje system teleinformatyczny i portal. Według stron ministerstwa wyszukiwarka KRS pozwala odnaleźć podmiot i pobrać odpis aktualny lub pełny, a przeglądarka dokumentów finansowych umożliwia bezpłatne wyszukanie i pobranie dokumentu finansowego podmiotu po jego numerze KRS. Od 23 lutego 2026 roku działa nowe Repozytorium Dokumentów Finansowych. Portal Rejestrów Sądowych udostępnia też otwarte API KRS. Dla analizy konkurencji sprawozdania finansowe spółek pozwalają odczytać przychody i ich zmianę w kolejnych latach. Zakres dostępnych dokumentów zależy od rodzaju podmiotu, więc sprawdzaj go przy konkretnej spółce.
CEIDG
Centralna Ewidencja i Informacja o Działalności Gospodarczej obejmuje przedsiębiorców będących osobami fizycznymi. Według Ministerstwa Rozwoju i Technologii dane CEIDG są co do zasady jawne i każdy może bezpłatnie przeglądać wpisy w portalu, z wyjątkiem między innymi numeru PESEL i daty urodzenia. Zasady jawności adresu zamieszkania i adresu do doręczeń określa ustawa o CEIDG (art. 5 i 43), więc przed wykorzystaniem danych sprawdź jej aktualne brzmienie. Wyszukuje się po nazwisku, NIP lub REGON. Spółki cywilne występują w CEIDG przez swoich wspólników, a samą spółkę znajdziesz w REGON. Większe zbiory rekordów są dostępne w hurtowni danych na dane.biznes.gov.pl, która wymaga konta, weryfikacji tożsamości i wniosku o uprawnienia. Dane o przychodach w CEIDG nie występują, więc do oceny wielkości klientów potrzebne są inne źródła.
Eurostat
Eurostat publikuje statystyki strukturalne przedsiębiorstw (Structural Business Statistics) dla Unii Europejskiej i jej państw członkowskich. Według opisu na stronie Eurostatu obejmują one przemysł, budownictwo, handel i usługi, a przedsiębiorstwa dzielą na 4 klasy wielkości: mikro (poniżej 10 osób), małe (10-49), średnie (50-249) i duże (250 i więcej). Eurostat ułatwia porównania między krajami, na przykład przy ocenie wejścia na rynek zagraniczny. Dane z różnych okresów i klasyfikacji mogą nie być w pełni porównywalne, więc zawsze odczytuj rok i wersję klasyfikacji NACE.
Dane branżowe
Uzupełnieniem są raporty izb gospodarczych, stowarzyszeń branżowych i publikacje prasy specjalistycznej, a także własne dane firmy: oferty, faktury, zapytania i rozmowy z klientami. Przy każdej liczbie z raportu branżowego zapisz, kto ją opublikował, jakiej grupy firm dotyczy, z jakiego roku pochodzi i czy jest średnią, czy medianą. Liczba bez tych informacji nie nadaje się do rachunku rynku.
Jak przełożyć analizę rynku na decyzje
Analiza ma wartość wtedy, gdy kończy się listą decyzji z osobą odpowiedzialną i terminem. Poniższy porządek jest propozycją roboczą, przyjętą w tym artykule.
- Wybór segmentów. Zarząd porównuje segmenty według SAM, średniej wartości klienta, długości procesu zakupowego i siły konkurencji, a następnie wskazuje 1-2 priorytetowe.
- Oferta. Dla wybranych segmentów firma ocenia, czy oferta odpowiada na potrzeby zgłaszane przez klientów w wywiadach, i usuwa lub zmienia elementy, których nikt nie wskazał jako ważnych.
- Cel sprzedażowy. SOM zamienia się na liczbę klientów rocznie i porównuje z mocami zespołu sprzedaży. Jeśli cel przekracza moce, zarząd zmienia cel albo dokłada zasoby. Moce zespołu najlepiej ocenić na danych z CRM, w audycie sprzedaży B2B: liczba prowadzonych szans, konwersja między etapami i długość procesu pomagają oszacować, ile umów handlowcy są w stanie domknąć.
- Pozycjonowanie. Różnice względem konkurentów trafiają do przekazu na stronie, w ofertach i w kampaniach.
- Przegląd. Zarząd wyznacza termin aktualizacji analizy, na przykład raz w roku lub po istotnej zmianie na rynku, oraz mierniki, które pokażą, czy założenia się potwierdzają.
Założenia przyjęte w analizie, takie jak udział w SAM czy tempo wzrostu rynku, traktuj jako hipotezy do sprawdzenia na pierwszych kontraktach. Gdy dane sprzedażowe z CRM wskazują inną konwersję, korekta założeń jest normalnym etapem pracy, a nie błędem analizy.
Jak to robimy w JAAQOB
JAAQOB, grupa strategiczno-technologiczna i agencja marketingu B2B, prowadzi Audyt Strategiczny za 6 250 zł netto. W jego ramach rozmawiamy z różnymi decydentami w firmie, także z działem marketingu i handlowcami, oraz analizujemy dane z CRM i kampanii, które klient nam przekazuje. Mamy za sobą ponad 300 audytów strategicznych. Umów bezpłatną konsultację ekspercką.
Najczęstsze pytania o analizę rynku
Co to jest analiza rynku?
Analiza rynku to ocena wielkości popytu na ofertę, struktury klientów i pozycji konkurentów, prowadząca do decyzji o segmentach, ofercie i celach sprzedaży. W firmie B2B opiera się na rejestrach firm, statystykach i rozmowach z klientami.
Jak zrobić analizę rynku krok po kroku?
Wykonaj 5 kroków: ustal decyzję, którą analiza ma wspierać, policz TAM, SAM i SOM od dołu, opisz segmenty, zmapuj konkurentów i substytuty, a na końcu zapisz decyzje z osobą odpowiedzialną i terminem. Podział na 5 kroków jest propozycją roboczą.
Czym jest analiza rynku i konkurencji?
Analiza rynku i konkurencji łączy 2 części: oszacowanie wielkości rynku i klientów oraz porównanie oferty, cen, przekazu i kanałów sprzedaży rywali. Pierwsza część pokazuje, ile można zdobyć, a druga, z kim i czym trzeba o to konkurować.
Skąd wziąć dane do badania rynku w Polsce?
Z rejestrów i statystyk publicznych: Banku Danych Lokalnych GUS, bazy REGON, KRS, CEIDG oraz Eurostatu, a także z raportów branżowych i własnych danych sprzedażowych. Przy każdej liczbie zapisz źródło, rok i zakres danych.
Czym różnią się TAM, SAM i SOM?
TAM to cały popyt na ofertę w wybranym zasięgu, SAM to część, którą firma może obsłużyć, a SOM to część, którą może zdobyć w określonym czasie. W przykładzie z artykułu wynoszą one 162 mln zł, 97,2 mln zł i około 2,9 mln zł rocznie (dane założone).
Jak często aktualizować analizę rynku?
Raz w roku albo po istotnej zmianie, na przykład wejściu dużego konkurenta, zmianie przepisów lub utracie kluczowego klienta. Rytm jest propozycją; ważne, aby zarząd ustalił termin przeglądu przy zatwierdzaniu analizy.